Uyğunluq və təhlükəsizlik
Azərbaycanda KYC və KYB sənədləri: vəsaitin mənbəyi və VÖEN
Fiziki şəxs KYC-si, şirkət KYB-si, əməliyyat məqsədi və vəsaitin mənbəyini ayırın; sənəd matrisi və SoF izahı ilə əlavə yoxlamaya hazırlaşın.
Bank, ödəniş platforması və ya virtual aktiv xidməti əlavə sənəd istəyəndə yoxlama dörd suala yönəlir: müraciət edən kimdir, hansı şirkəti təmsil edir, ödəniş niyə yaranıb və konkret vəsait haradan gəlib. Şəxsiyyət sənədi bu sualların yalnız bir hissəsini cavablandırır.
Bu bələdçi KYC-ni, KYB-ni, əməliyyat məqsədini və vəsaitin mənbəyini ayrı izah edir; sənəd matrisi, SoF şablonu və yeddi addımlı əlavə yoxlama prosesi təqdim edir. Hər sənəd konkret suala cavab verməli, yoxlama ilə əlaqəsi olmayan şəxsi məlumat isə paylaşılmamalıdır.
Əlavə yoxlamaya hazırlıq
- Dörd əsas anlayış
- Azərbaycan üzrə virtual aktiv məlumatları
- Fiziki şəxs və şirkət sənəd matrisləri
- Əsas məlumat cədvəli
- Vəsait mənbəyi izah şablonu
- Ssenarilər və əlavə sənəd prosesi
- Məxfilik, təhlükəsizlik və əl ilə baxış
Dörd anlayışı əvvəlcə ayırın
| Anlayış | Cavab verdiyi sual | Tipik məlumat |
|---|---|---|
| KYC | Fiziki şəxs kimdir və harada yaşayır | şəxsiyyət sənədi, ünvan, doğum məlumatı, selfi və ya canlılıq |
| KYB | Şirkət mövcuddurmu, kim idarə və təmsil edir | qeydiyyat, nizamnamə, direktor, səhmdar, benefisiar mülkiyyətçi, səlahiyyət |
| Əməliyyat məqsədi | Bu ödəniş niyə yaranıb | müqavilə, sifariş, faktura, təhvil, ödəyən və unikal iş nömrəsi |
| Vəsaitin mənbəyi — SoF | Konkret pul birbaşa haradan gəlib | əməkhaqqı, biznes gəliri, aktiv satışı, bank və platforma çıxarışı |
“Sərvət mənbəyi” ümumi aktivlərin illər ərzində necə toplandığını izah edir və bir əməliyyat üzrə vəsaitin mənbəyi ilə eyni deyil. Xidmət yalnız SoF istəyirsə, bütün maliyyə tarixçənizi könüllü göndərməyin; xidmət əlavə dərinləşdirilmiş yoxlama başladıbsa, yalnız rəsmi siyahıda tələb olunan sənədləri təqdim edin.
Azərbaycanda virtual aktiv əməliyyatında hansı məlumatlar yoxlanılır
Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2023-cü il virtual aktiv qaydaları müvafiq VASP-ların əməliyyatdan əvvəl müştəri araşdırması aparmasını nəzərdə tutur və ölkə daxilində virtual aktiv xidmətinin qanunvericiliyə uyğun icazə almış VASP tərəfindən göstərilməsini tələb edir. Platformanı seçməzdən əvvəl müqavilə bağlanan hüquqi şəxsi, xidmət regionunu və icazə statusunu yoxlayın. Qaydada göstərilən məlumatlara daxildir:
- göndərənin adı; hüquqi şəxs üçün ad, təşkilati-hüquqi forma və VÖEN (TIN);
- fiziki şəxsin doğum məlumatı, FİN (PIN), ünvan və ya şəxsiyyət sənədi nömrəsi;
- göndərənin virtual aktiv hesabı və ya pul kisəsi ünvanı;
- əməliyyatı zəncirin əvvəlindən sonuna izləməyə imkan verən unikal istinad nömrəsi;
- benefisiarın adı, virtual aktiv hesabı və ya pul kisəsi ünvanı;
- əməliyyatın başqa VASP-a, yoxsa xidmət təminatçısının saxlamadığı (unhosted) pul kisəsinə getməsi.
Bu, VASP əməliyyat zəncirinə aid normativ çərçivədir; hər istifadəçinin hər dəfə tam sənədi e-poçtla göndərməsi demək deyil. Faktiki təqdimetmə ekranı və əlavə tələb üçün xidmətin rəsmi hesab səhifəsi, bankın yazılı siyahısı və yerli peşəkar rəy əsasdır.
Şəkil simulyasiya deyil. Qaydaya görə benefisiar VASP məlumatın natamam olduğunu görərsə, risk əsaslı qərarı və səbəbini sənədləşdirə, əlavə məlumat istəyə və ya əməliyyatı icra etməyə bilər. Ona görə izahlar bir-birinə uyğun və izlənə bilən olmalıdır, son anda düzəldilmiş fayl yığını yox.
Fiziki şəxs üçün sənəd matrisi
| Kateqoriya | Əsas sənəd | Yoxlanacaq sahə | Tez-tez buraxılan səhv |
|---|---|---|---|
| Şəxsiyyət | qüvvədə olan dövlət sənədi | ad, doğum tarixi, etibarlılıq, bütövlük | vaxtı keçib, künclər kəsilib, parıltı mətni örtür |
| Ünvan | bank məktubu, kommunal və ya rəsmi sənəd | ad, ünvan, tarix xidmətin müddətinə uyğundur | yalnız poçt qutusu, hesabla fərqli yazılış |
| Vergi | vergi rezidentliyi, VÖEN varsa | şəxs və vergi statusu | başqa şəxsin vergi nömrəsi |
| Əməliyyat | müqavilə, faktura, təhvil | müştəri, ödəyən, məbləğ, valyuta, tarix | üçüncü tərəf ödəyib, izah yoxdur |
| SoF | bank çıxarışı, gəlir və ya satış sənədi | konkret əməliyyatı birbaşa izah edir | əlaqəsiz böyük qalıq mənbə kimi verilir |
Frilanser bir səhifəlik biznes təsviri də hazırlaya bilər: hansı xidmət, tipik müştəri, əsas ölkə və region, ödəniş tezliyi, istifadə olunan kanal və pulun sonda hansı şəxsi hesaba daxil olması. Bu səhifə ayrı-ayrı sənədlərə ortaq kontekst verir.
Şirkət KYB sənəd matrisi
| Kateqoriya | Tövsiyə olunan sənəd | Qəbul meyarı |
|---|---|---|
| Hüquqi mövcudluq | qeydiyyat çıxarışı, nizamnamə və ya ekvivalent | hüquqi ad, nömrə, status, ünvan |
| Nəzarət strukturu | direktor, səhmdar və benefisiar mülkiyyətçi siyahısı | hər sahiblik mərhələsi və son fiziki şəxs aydındır |
| Təmsil hüququ | direktor qərarı, etibarnamə və ya vəzifə sübutu | müraciət edən hesab açmağa və işlətməyə səlahiyyətlidir |
| Vergi və biznes | VÖEN (TIN), sayt, biznes təsviri | faktiki məhsul, faktura və pul axını ilə uyğundur |
| Əməliyyat sübutu | müqavilə, sifariş, faktura, təhvil | məqsəd və tərəf yoxlana bilir |
| Bank və platforma | şirkətlə eyni adlı hesab | şirkət gəliri səbəbsiz şəxsi hesaba getmir |
Çoxpilləli sahiblikdə yalnız birinci səviyyəli şirkətin adını verməyin. Hər hüquqi səhmdarı, faizini, yuxarı sahibini və son fiziki benefisiarı göstərən cədvəl hazırlayın; xidmət sxem tələb edirsə onun rəsmi formasına köçürün.
Əsas məlumat cədvəli yaradın
Köhnə e-poçtdan kopyalamaq əvəzinə hər təqdimetməni bu cədvəllə yoxlayın:
| Sahə | Standart dəyər | İlkin sənəd | Son yoxlama | Məsul şəxs |
|---|---|---|---|---|
| Hüquqi ad | rəsmi qeydiyyata uyğun | şəxsiyyət və ya şirkət çıxarışı | 2026-08-28 | uyğunluq məsulu |
| Latın yazılışı | sabit yazılış | pasport və ya rəsmi tərcümə | 2026-08-28 | uyğunluq məsulu |
| Ünvan | tam cari ünvan | uyğun ünvan sənədi | 2026-08-28 | hesab sahibi |
| VÖEN (TIN) | tətbiq olunursa | vergi sənədi | nümunə: 2026-08-28 | maliyyə məsulu |
| Bank hesabının adı | eyni adlı şəxs və ya şirkət | bank arayışı | 2026-08-28 | maliyyə məsulu |
Dəyişikliklər üçün qüvvəyə minmə tarixini saxlayın. Köhnə ünvan, əvvəlki ad və ya şirkət adının dəyişməsini səssiz əvəz etməyin; dəyişiklik sübutunu qoruyun ki, əvvəlki və yeni sənəd ziddiyyət kimi görünməsin.
Vəsait mənbəyi izahı necə yazılır
Yaxşı SoF izahı qısa və yoxlanandır:
Bu ödəniş
2026-CLIENT-001unikal iş nömrəsinə aiddir və mənim və ya şirkətimizin müqavilə üzrə göstərdiyi konkret xidmətdən yaranıb. FakturaINV-2026-001, ödəyən müqavilə tərəfi və ya əlaqəsi ayrıca izah edilmiş şəxsdir. Razılaşdırılmış valyuta və məbləğ … olub. Ödəniş saat qurşağı göstərilən tarixdə edilib, platforma nömrəsi və ya tranzaksiya heşi …-dir və son nəticə eyni adlı şəxsi və ya şirkət hesabına daxil olacaq. Əlavələr müqavilə, faktura, təhvil, ödəniş, bank və platforma çıxarışlarıdır.
“Öz pulumdur”, “normal gəlirdir” və “dost göndərib” kifayət etmir. Mətn hər iddianı konkret sənədlə bağlamalıdır.
İki tam ssenari
Ssenari 1 — frilanser xidmət haqqını steyblkoinlə alır
Xidmət müqaviləsi, faktura, təhvil e-poçtu və ya iş qeydi, müştəri, faktiki ödəyən, aktiv, şəbəkə, tranzaksiya heşi, qəbul vaxtı və həmin vaxtkı qiymətləndirmə hazırlanır. Sonra birjada AZN-ə çevrilirsə, icra qeydi və şəxsi bank daxilolması əlavə edilir. Xidmət gəliri ilə aktivin sonrakı təqdim edilməsinin vergi təsnifatı ayrıca qeyd olunub yerli mütəxəssisə verilir.
Ssenari 2 — şirkət xarici müştəridən bank köçürməsi alır
Şirkət qeydiyyatı, səlahiyyətli şəxs, müqavilə, faktura, təhvil, müştəri, ödəyən və bank istinadı hazırlanır. Ödəyən müştərinin eyni qrupdakı başqa şirkətidirsə, əlaqəni yazılı izah edin; bank soruşandan sonra çat tarixçəsində səbəb axtarmayın.
Əlavə sənəd tələbindən sonra yeddi addım
- tələbi yalnız giriş edilmiş rəsmi hesab və ya rəsmi əlaqə kanalında təsdiqləyin;
- iş nömrəsini, sahələri, son tarixi və qəbul edilən formatı yazın;
- hər tələbə bir əsas sənəd uyğunlaşdırın, əlaqəsiz on faylla əvəz etməyin;
- ad, ünvan, tarix, məbləğ, ödəyən və hesab sahibini tutuşdurun;
- yalnız xidmətin açıq icazə verdiyi və yoxlamaya aid olmayan sahəni örtün;
- təqdimetmə vaxtı, fayl adı və versiyanı saxlayın, parol və birdəfəlik kodu yox;
- rədd cavabında səbəb və yenidən təqdim qaydasını alın, müxtəlif hekayələrlə təkrar yoxlamayın.
Məxfilik və təhlükəsizlik sərhədi
- sənədi yalnız rəsmi sayt və ya tətbiq vasitəsilə yükləyin, Telegram, WhatsApp və naməlum e-poçta göndərməyin;
- parol, OTP, şəxsi açar, seed phrase, Passkey və uzaqdan idarəetmə verməyin;
- qovluqda ən az giriş hüququ tətbiq edin; satış əməkdaşına tam sənəd lazım deyil;
- kim, nə vaxt endirib, təqdim edib və dəyişib — qeyd edin;
- hüquqi, bank və daxili müddət bitəndə təhlükəsiz silin;
- ekran görüntüsündə məbləği və əməliyyat mənasını dəyişən montaj etməyin.
“KYC-ni açmaq üçün zəmanət pulu” və ya “seed phrase-i əl ilə yoxlayacağıq” deyən olarsa, ödəniş fırıldaqları bələdçisinin dayanma qaydasını tətbiq edin.
Hansı hallar əl ilə yoxlanmalıdır
- ilk və ya adi göstəricidən xeyli yüksək əməliyyat;
- ödəyən müqavilə tərəfi deyil;
- sahiblik, ünvan və ya bank hesabı yaxın zamanda dəyişib;
- xidmət təminatçısının saxlamadığı pul kisəsi və natamam əməliyyat məlumatı;
- sənədlərin dili, ad yazılışı və tarixi ziddir;
- platforma bir neçə əməliyyat arasındakı əlaqəni soruşur;
- geri ödəniş, bloklama, sanksiya yoxlaması və ya rəsmi sorğu var.
Yüksəltmə avtomatik “problem var” hökmü deyil. Avtomatik təsdiq prosesi dayandırılır, təyin olunmuş şəxs faktı, boşluğu, qərarı və təsdiqləyəni qeyd edir.
Sənədlər hazır olduqda onları dörd cədvəlli üzləşdirmə prosesinə bağlayın və tam sərhədlərarası ödəniş SOP-unda kimin topladığını, yoxladığını və saxladığını göstərin. Binance alət kimi istifadə edilirsə, əvvəl hesab və təhlükəsizlik hazırlığını tamamlayın.
Bu, sənəd hazırlığı və əməliyyat nəzarəti bələdçisidir; hüquq, vergi və uyğunluq rəyi deyil. Səhv şəxsiyyət, saxta ünvan, başqasının hesabı və dəyişdirilmiş sənədlə KYC/KYB-ni keçməyə çalışmayın.