Sərhədlərarası ödənişlərin əsasları
VÖEN necə alınır? Fərdi sahibkar üçün onlayn qeydiyyat: sənədlər və müddət
Dövlət Vergi Xidmətinin qaydalarına əsasən: VÖEN üçün nə vaxt müraciət etmək lazımdır, əcnəbilər hansı sənədi təqdim edir, onlayn qeydiyyat niyə dərhal tamamlanır və VÖEN aldıqdan sonra ilk növbədə nəyi yeniləmək lazımdır.
Xarici müştəridən ödənişi fərdi sahibkar kimi almağa qərar verdinizsə, növbəti addım VÖEN almaqdır. Gücləndirilmiş elektron imza ilə onlayn qeydiyyat rəsmi qaydalara görə dərhal tamamlanır və şəhadətnamə İnternet Vergi İdarəsindəki elektron ünvanınıza göndərilir. Praktikada işi ləngidən adətən iki şey olur: müraciətdən əvvəl hazır olmayan sənəd və VÖEN alındıqdan sonra yenilənməmiş faktura və bank rekvizitləri.
Bu yazı Dövlət Vergi Xidmətinin dərc etdiyi «Fiziki şəxslərin vergi uçotuna alınması, yenidən uçota alınması və uçotdan çıxarılması qaydaları» əsasında hazırlanıb. Hələ fiziki şəxs, fərdi sahibkar və ya MMC arasında seçim etməmisinizsə, əvvəlcə «Fiziki şəxs, fərdi sahibkar, yoxsa MMC? Xaricdən ödəniş alanda vergi və bank fərqi» yazısına baxın.
Dövlət Vergi Xidmətinin saytında dərc olunmuş qaydalar. Başlıqda 2015-ci il təsdiq tarixi və sonrakı dəyişikliklər, 1.2.1-ci bənddə isə VÖEN-in quruluşu göstərilir.
VÖEN-in on rəqəmi nəyi bildirir?
Qaydaların 1.2.1-ci bəndinə görə VÖEN vergi ödəyicisinin on rəqəmli eyniləşdirmə nömrəsidir:
- ilk iki rəqəm — ərazi inzibati vahidinin kodu;
- növbəti altı rəqəm — sıra sayı;
- doqquzuncu rəqəm — proqramın xüsusi alqoritmlə yaratdığı yoxlama rəqəmi;
- onuncu rəqəm — fiziki və ya hüquqi şəxs olmağınızı göstərir.
Yəni eyni şəxsin fərdi sahibkar VÖEN-i ilə onun təsis etdiyi MMC-nin VÖEN-i fərqli nömrələrdir. Fakturada və müqavilədə hansının yazılacağı pulu kimin aldığından asılıdır.
VÖEN üçün nə vaxt müraciət etmək lazımdır?
Çoxları ilk xarici ödəniş gələndən sonra qeydiyyatdan keçməyi düşünür. Qaydalardakı tarix bundan daha erkəndir:
- Fərdi sahibkar kimi fəaliyyət: ərizə sahibkarlıq fəaliyyətinə başlanan günədək verilməlidir (1.3.3-cü bənd).
- Xaricdən gəlir əldə edən rezident fiziki şəxs: ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmayan gəlir varsa, ərizə gəlir əldə etmək hüququ yarandığı gündən gec olmayaraq verilməlidir (1.3.4-cü bənd).
İkinci bənd frilanserlər üçün xüsusilə vacibdir: xarici müştəri ödəniş edərkən Azərbaycanda sizin əvəzinizə vergi tutmur. «Əvvəlcə bir-iki ödəniş alım, sonra baxaram» yanaşması qaydalara görə artıq gecikmiş sayılır.
Onlayn qeydiyyat üçün hansı sənədlər lazımdır?
4.1-ci bəndə görə fiziki şəxs e-taxes.gov.az İnternet Vergi İdarəsində özü e-qeydiyyatdan keçə bilər, bunun üçün isə gücləndirilmiş elektron imza (məsələn, ASAN İmza) olmalıdır.
| Nə lazımdır | Azərbaycan vətəndaşı | Əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs |
|---|---|---|
| Şəxsiyyət sənədi | Şəxsiyyət vəsiqəsi | Dövlət Miqrasiya Xidmətinin verdiyi müvəqqəti və ya daimi yaşamaq icazəsi |
| Daxil olma | Gücləndirilmiş elektron imza | Gücləndirilmiş elektron imza |
| Ünvan | Şəxsiyyət vəsiqəsindəki qeydiyyat məlumatına əsasən sistem avtomatik müəyyən edir | Yaşamaq icazəsindəki məlumatla bağlı vergi orqanından dəqiqləşdirin |
| Fəaliyyət növü | Ərizədə Dövlət Statistika Komitəsinin təsnifatı üzrə fəaliyyət seçilir | Eyni qayda |
Diqqət edilməli məqamlar:
- Əcnəbilər üçün pasport yox, yaşamaq icazəsi tələb olunur (2.1-ci bənd). Yalnız qısamüddətli vizası olan şəxslər üçün qaydalarda alternativ sənəd göstərilməyib — bu halda əvvəlcədən vergi orqanından soruşun.
- Ünvanı siz yazmırsınız: 4.2-ci bəndə görə e-qeydiyyat zamanı ünvan şəxsiyyət vəsiqəsindəki məlumatdan götürülür və müvafiq ərazi vergi orqanında uçota alınırsınız. Vəsiqədəki ünvan köhnədirsə, əvvəl onu yeniləyin.
- Fəaliyyət növünü düzgün seçin: vergi orqanı əməkdaşı elektron ərizədəki məlumatları yoxlayır (3.3-cü bənd), məlumatların düzgünlüyünə görə isə ərizəçi özü cavabdehdir (1.3.2-ci bənd). Tərcümə, dizayn və ya proqramlaşdırma xidməti göstərirsinizsə, faktiki işinizə uyğun fəaliyyəti seçin ki, fakturadakı xidmət təsviri ilə uyğun gəlsin.
- Elektron imza yoxdursa: kağız ərizə də mümkündür. «Fiziki şəxsin vergi uçotu haqqında ərizə» şəxsən və ya səlahiyyətli nümayəndə vasitəsilə, şəxsiyyət sənədinin surəti ilə vergi orqanına və ya «ASAN xidmət» mərkəzinə təqdim olunur (2.1 və 2.9-cu bəndlər).
VÖEN nə qədər müddətə verilir?
- Onlayn e-qeydiyyat: 4.1-ci bəndə görə uçota alınma dərhal həyata keçirilir, «Fiziki şəxsin sahibkarlıq uçotu haqqında şəhadətnamə» real vaxt rejimində elektron ünvanınıza göndərilir.
- Kağız ərizə: vergi orqanı ərizə və sənədlər daxil olduğu gündən sonrakı 1 gün ərzində uçota almalı və həmin müddətdə şəhadətnaməni verməlidir (3.1-ci bənd).
- Vergi orqanının təşəbbüsü ilə uçot: 2.5-ci bəndə görə (Vergi Məcəlləsinin 33.3 və 33.5-ci maddələri) şəxsə 5 gün ərzində məlumat verilir.
- Şəhadətnamə itdikdə və ya yararsız hala düşdükdə: müraciət əsasında 2 gündən gec olmayaraq yeni nüsxə verilir (3.1-ci bənd).
Qaydalarda göstərilən son dəyişiklik 2018-ci ilə aiddir, İnternet Vergi İdarəsinin interfeysi və daxil olma üsulları sonradan dəyişə bilər. Ekranda gördüyünüz addımlar burada yazılanlardan fərqlidirsə, portalın göstərdiyi qaydanı əsas götürün; sual yaranarsa, Dövlət Vergi Xidmətinin 195-1 çağrı mərkəzinə zəng edin.
VÖEN aldıqdan sonra ilk iş: şəhadətnaməni və ödəniş rekvizitlərini yoxlayın
Şəhadətnamədə adınız, VÖEN, ünvanınız və şəkliniz olur (1.2.2-ci bənd). Aldıqdan sonra bu ardıcıllıqla hərəkət edin:
- Şəhadətnaməni yoxlayın: adın yazılışı, ünvan və fəaliyyət növü düzgündürmü? Soyad, ad və ya ünvan dəyişərsə, yeni şəhadətnamə üçün müraciət etmək lazımdır (3.1-ci bənd).
- Elektron qutunu izləyin: vergi orqanının bildirişləri adi e-poçtunuza yox, İnternet Vergi İdarəsindəki elektron qutuya gəlir. Qeydiyyat zamanı vergi orqanı elektron bəyannamə və elektron qaimə-faktura kimi elektron yazışma imkanlarını izah etməlidir (2.8-ci bənd).
- Bank hesabı: fərdi sahibkar kimi ödəniş alanda bank VÖEN qeydiyyat məlumatınızı istəyəcək. Hansı sənədlərin tələb olunduğunu «Azərbaycanda KYC və KYB sənədləri: vəsaitin mənbəyi və VÖEN» yazısında ətraflı izah etmişik.
- Faktura və rekvizitləri yeniləyin: fakturanı «adınız + VÖEN» ilə çıxarın, bank hesabının sahibi faktura və müqavilədəki şəxslə eyni olsun. Sahə-sahə yoxlama üçün «Azərbaycanda hesab-faktura və bank rekvizitləri: IBAN, SWIFT və USDT» yazısına baxın.
- Bəyannamə öhdəliklərini dəqiqləşdirin: qeydiyyat zamanı vergi orqanı bəyannamə formaları, həmçinin Dövlət Statistika Komitəsinə və Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna təqdim olunan hesabatlar barədə məlumat verməlidir (2.7-ci bənd). Gəlir vergisi və ya sadələşdirilmiş vergi seçiminiz bəyannamə müddətlərini dəyişir, ona görə bunu VÖEN aldığınız gün soruşun.
Tez-tez verilən suallar
Əcnəbiyəm, yalnız pasportla VÖEN almaq olarmı?
Qaydalara görə əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər Dövlət Miqrasiya Xidmətinin verdiyi müvəqqəti və ya daimi yaşamaq icazəsini təqdim edir. Yalnız pasport olduğu hal qaydalarda göstərilməyib, buna görə birbaşa vergi orqanından soruşun.
Onlayn qeydiyyat üçün mütləq ASAN İmza lazımdırmı?
4.1-ci bənd gücləndirilmiş elektron imza tələb edir, ASAN İmza onun geniş yayılmış növüdür. Elektron imza yoxdursa, kağız ərizəni şəxsən və ya nümayəndə vasitəsilə vergi orqanına, yaxud «ASAN xidmət» mərkəzinə verə bilərsiniz; vergi orqanı sənədlər daxil olduğu gündən sonrakı 1 gün ərzində qeydiyyatı aparmalıdır.
Hələ sifariş almamışam, əvvəlcədən qeydiyyatdan keçə bilərəmmi?
Bəli, qaydalar da məhz fəaliyyətə başlamazdan əvvəl müraciət etməyi tələb edir. Əvvəlcədən qeydiyyat VÖEN-i ilk fakturaya və müqaviləyə yazmağa imkan verir.
Mənbələr
- Dövlət Vergi Xidməti, «Fiziki şəxslərin vergi uçotuna alınması, yenidən uçota alınması və uçotdan çıxarılması qaydaları» (2015-ci ildə təsdiq, 2016–2018-ci illərdə dəyişikliklər): https://www.taxes.gov.az/az/post/300
- Dövlət Vergi Xidməti, «E-qeydiyyatın tətbiqi haqqında»: https://www.taxes.gov.az/files/2/birpencere/DB2019_az.pdf